مجموعهداستان «مغاک» نوشته علی صفرزاده، نویسنده خوزستانی اهل ایذه، با تلفیق ادبیات اقلیمی جنوب و لایههای اسطورهای، روایتی چندوجهی از فروپاشی، شکست و جستوجوی بازگشت به خویشتن ارائه میدهد؛ اثری که واقعیت سخت زیست در جنوب را در مرزی میان امر رئال و سورئال به تصویر میکشد و به واکاوی روان جمعی و خاطره آسیبدیده این اقلیم میپردازد.
به گزارش آگاه، مجموعه داستان «مغاک» نوشتهی علی صفرزاده نویسندهای خوزستانی اهل ایذه را میتوان یکی از تجربههای جدی در پیوند ادبیات اقلیمیِ جنوب با لایههای اسطورهای و روایتهای روانشناسی و جامعهشناختی دانست. این مجموعه شامل دوازده داستان است که هر یک با درونمایهای مشترک ــ فروپاشی، زخم، شکست و میلِ بازگشت به خویشتن ــ در جهان خوزستان تنیده شدهاند؛ جهانی که نفت، اسکله، گرما، تلاطم اجتماعی و خاطرهی جمعی آسیبدیده بر آن سایه انداخته است.
در این داستانها، شخصیتها اغلب شکستخوردگانیاند که در اثر ساختارهای فرسایندهی زیستمحیط جنوب، مناسبات نابرابر اقتصادی، و ضربههای تاریخیِ برآمده از صنعت نفت و جابهجاییهای اجباری دچار فروپاشی شدهاند. نویسنده، با نگاه دقیق به اقلیم جنوب، از مردمانی که در هالهای از گرما، گردوغبار و بیثباتی روزگار میگذرانند، تصویری زنده و همزمان تلخ ارائه میدهد.
«مغاک» میان امر رئال و سورئال رفتوبرگشتی مستمر دارد؛ واقعیت سختِ جنوب در برخورد با تخیلات و هراسهای اسطورهای نوعی قلمرو میانی میسازد که در آن مرز میان واقعیت و وهم روشن نیست. این بهرهگیری از اسطوره در جهت برجستهکردن وضعیت انسان جنوب بهکار میرود، انسانی که در کشاکش نیروهای طبیعی و تاریخی همواره در آستانهی سقوط یا رستگاری قرار دارد.
از این منظر، «مغاک» کوششی است برای جستجو در لایههای پنهان روان جمعی جنوب و تلاشی برای یافتن زبان تازهای در روایت اقلیمی است؛ زبانی که شکست، اسطوره، و واقعیت روزمره را در آمیزهای پرکشش کنار هم مینشاند.
دکتر شهرام عالیپور پژوهشگر جامعهشناسی
